عثمانيها در اوايل بهار گذشته يك عدهء قشون در تحت رياست حسين رؤف بيك كه تاريخ اسمش را با بدبختىهاى ايران توأم خواهد نمود وارد خاك ايران كردند . اين واقعه در زمان رياست وزراى آقاى مشير الدوله روى داد و وضعيت حكومت وقت را فوق العاده مشكل نمود زيرا در آن‌وقت و قبل از آن هم كابينه آقاى مستوفى الممالك و هم كابينهء آقاى مشير الدوله و هم كابينه شاهزاده عين الدوله مشغول مذاكرات جدى بودند كه بقيهء قشون روس را از ايران خارج نمايند ولى سوء قصد نسبت بمأمورين انگليس در اصفهان و در شيراز و ورود حسين رئوف بيك به خاك ايران و استيضاح معروف و منحوس 13 شعبان اقدامات هرسه كابينه را خنثى و بلكه موجبات انحلال حكومت را فراهم نمود . پس از ورود قشون عثمانى به خاك ايران ابتدا ايلات كرمانشاهان قويا در صدد مخالفت و جلوگيرى برآمده و مخصوصا سنجابيها ابراز كمال رشادت و وطن‌پرستى نمودند تا آنكه بالاخره در كرند جنگى واقع شد و قشون عثمانى شكست‌خورده و مطابق برات القولى كه بين نمايندگان دولت ايران و نماينده عثمانى و قونسول آلمان امضا شد عثمانيها متقبل شدند كه علاوه بر تخليه خاك ايران از عهدهء خسارت وارده به اهالى كرند نيز برآيند . در اين بين استيضاح واقع و معلوم است برات القول مزبور فراموش و جواب يادداشت معروف دولت ايران ( كه چند روزى عبارت از بيخ راست است و از بيخ دروغ است از فصيح‌ترين و معقول‌ترين كلمات بعضى از جرايد محلى گرديده بود ) از طرف سفارت كبراى عثمانى رسيد و ضمنا قونسول آلمان در كرمانشاهان درصدد اصلاح روابط ايلات كرمانشاهان با عثمانيها برآمد . در زمان بحران پنجاه و پنج روزه بعد از استيضاح و در زمان كابينه آقاى مستوفى الممالك پليتيك آلمان و عثمانى در مجلس شوراى ملى و ادارات دولتى و مراكز حكومتى بر عده طرفداران خود افزوده تا اينكه بالاخره سياست مزبور منجر به نتيجه شد و عاقبت الامر همانطور كه قشون انگليس در زمان بحران كبير بوشهر را اشغال كرده بود قشون روس نيز به طرف ايران كشانده شد . چنانچه از خاطرها نرفته است اول محرم خبر حركت قشون روس از قزوين به طرف ينگى امام منتشر شد و دو روز بعد مقدمة الجيش و سران سپاه سياست جلب قشون روس بايران به طرف قم رهسپار و باصطلاح كميته دفاع ملى ( و حتى براى آنكه چيزى از تقليد باقى نمانده باشد « شير و خورشيد سرخ » يا باجتهاد ما شمس احمر ) را تشكيل دادند . وقايع بعد محتاج بيادآورى نيست . چيزى كه جالب دقت است و بايد متذكر شد اين است كه از اوايل محرم آقاى مستوفى الممالك رئيس الوزراء از حفظ بيطرفى ايران مأيوس و معتقد به عقد اتحاد بين دولتين روس و انگليس و دولت ايران شدند و مدت متمادى صرف مذاكره در اين باب شد . مطلعين از حقايق عقيده داشتند كه در آن موقع اگر بعلل غيرمعلوم وقت گرانبها بى خود صرف نشده و دولت جدا درصدد تصميم عملى برمىآمد مملكت ايران استفاده قابلى ميكرد ولى افسوس كه از طرفى وقت عزيز صرف مذاكره شد از طرف ديگر اجيرشدگان به پول آلمان و ژاندارمهاى ياغى آخرين رشته‌هاى اميد را قطع و مصادمه همدان واقع و ديگر كار از مجراى مذاكرات ديپلوماسى خارج و محول بشمشير گرديد . كابينه‌هاى سال گذشته پس از ذكر وقايع گذشته كه در وقت خود ما جزئيات و خصايص هركدام را در اين صفحات متذكر شده و نتيجه را نيز مكررا پيش‌بينى نموده بوديم اكنون لازم است كه مختصر نظرى هم به طرف عوامل وقايع مذكوره از نقطه‌نظر تشكيل كابينه‌هاى سال گذشته بنمائيم : سال گذشته پيش از عيد نوروز بود كه كابينه آقاى مستوفى الممالك مستعفى و كابينه آقاى مشير الدوله زمام‌دار امور مملكتى گرديد ولى اين كابينه دوامى نكرده پس از چندى مستعفى گرديد . پس از استعفاى كابينه آقاى مشير الدوله چند روزى افكار معطوف به رياست وزراى آقاى سعد الدوله بود تا اينكه شاهزاده عين الدوله باتفاق آراء نمايندگان مجلس سوم از طرف اعليحضرت اقدس شهريارى مأمور تشكيل كابينه گرديد ولى اين كابينه هم بيش از سه چهار ماه دوام نكرده بواسطه استيضاح معروف كه نتايج وخيمهء آن دامن ايران را به اين زوديها رها نخواهد كرد شاهزاده عين الدوله از مقام رياست وزراء مستعفى گرديد و پنجاه و پنج روز بحران امتداد يافت . ثانيا از طرف احزاب مختلفه مجلس به آقاى مشير الدوله ابراز تمايل شد ولى معظم‌له بواسطهء پيش‌بينى مشكلات فوق العاده و عدم موافقت معنوى عناصر تندرو مجلس كه كابينه ديگرى را در نظر داشتند از قبول مقام مزبور استنكاف كرده و مجددا آقاى مستوفى الممالك رئيس الوزراء گرديد . در زمان رياست معظم‌له وقايع مهمى پيش آمد و اوضاع مملكت به كلى منقلب و دگرگون شد تا اينكه آقاى مستوفى الممالك مستعفى و شاهزاده فرمانفرما مسند رياست وزراء را اشغال نمودند و بالاخره پس از چندى زمام امور به آقاى سپهسالار اعظم سپرده شد . در مدت يكسال كه يك مدت مديد آن را بحران اشغال مينمايد پنج كابينه تشكيل و هيچ يك از كابينه‌ها قوه مقاومت را در مقابل امواج حوادث نياورده مجبور بكناره‌جوئى شدند . از كابينه‌هاى مذكوره كه در ظرف سال